واضح است اين امور هر كدام به تنهايى مطلب ناگوارى بود تا چه رسد به مجموع آنها ، و به همين جهت تزلزلى در قلوب افراد ضعيف الايمان افتاد ، حتى وقتى سوره فتح نازل شد بعضى با تعجب پرسيدند : چه فتحى ؟ ! اينجا است كه بايد لطف الهى شامل حال مسلمانان شود و سكينه و آرامش را به دلهاى آنها باز گرداند ، نه تنها ضعف و فتورى در آنان راه نيابد ، بلكه به مصداق « * ( لِيَزْدادُوا إِيماناً مَعَ إِيمانِهِمْ ) * » بر قدرت ايمان آنها افزوده شود ، آيه فوق در چنين شرايطى نازل گرديد . « سكينه » در اصل از ماده سكون به معنى آرامش و اطمينان خاطرى است كه هر گونه شك و ترديد و وحشت را از انسان زائل مىكند و او را در طوفان حوادث ثابت قدم مىدارد . اين آرامش ممكن است جنبه عقيدتى داشته باشد ، و تزلزل اعتقاد را بر طرف سازد ، يا جنبه عملى ، به گونه اى كه ثبات قدم و مقاومت و شكيبايى به انسان بخشد ، و البته به تناسب بحثهايى كه گذشت و تعبيرات خود آيه در اينجا بيشتر ناظر به معنى اول است ، در حالى كه در آيه 248 سوره بقره در داستان « طالوت » و « جالوت » بيشتر روى جنبه‌هاى عملى تكيه دارد . جمعى از مفسران براى « سكينه » معانى ديگرى ذكر كرده‌اند كه در نهايت بازگشت به همين تفسير مىكند . جالب اينكه در بعضى از روايات « سكينه » به « ايمان » تفسير شده ( 1 ) و در بعضى ديگر به نسيم بهشتى كه در شكل انسانى ظاهر مىشود و به مؤمنان آرامش مىبخشد ( 2 ) . اينها نيز تاييدى است بر آنچه گفته شده ، چرا كه « سكينه » زائيده

--> ( 1 و 2 ) « تفسير برهان » جلد 2 صفحه 114 .